De Haard van Jacobus

Deel 7: De haard van Jacobus Cuylits en Elisabeth Damen

"Kuijlaars uit het Kempenland"

Inleiding

Tijdens ons onderzoek naar onze voorouders hebben we een nieuwe tak van de familienaam Kuijlaars kunnen samenstellen uit archiefgegevens van de burgerlijke stand en oudere bronnen. Ook deze tak komt uit Oost-Vlaanderen in Belgie en heeft zich in het zuiden van Nederland  gevestigd.

De afstammelingen van Jacobus Cuylits en Elisabeth Damen zijn te vinden in het toegevoegde parenteel, dat is bijgewerkt tot oktober 2002. Klik hier voor het alfabetisch register bij dit deel.

Jacobus Cuylits uit Arendonk trouwt op 3 maart 1767 in de RK. kerk van Luyksgestel  met  de dochter van Joannes Damen en Wilhelmina Pauwels. Arendonk ligt dichtbij Luyksgestel aan de andere kant van de Belgische grens.Van Arendonk is het doopboek bewaard gebleven. Turnhout behoorde kerkelijk bij het dekenaat van Turnhout en daar heb ik zowel van Turnhout zelf als van Arendonk veel akten gevonden van de familienaam Kuijlaars. Het onderzoek naar de afstamming moet nog beginnen in Turnhout.

De kinderen worden in Luyksgestel geboren. Van twee zonen van Jacobus is bekend dat ze gehuwd zijn met boerendochters, die waarschijnlijk behoorden tot de gegoede stand. We mogen verwachten dat het gezin van Jacobus een zelfstandig landbouwbedrijf gehad heeft, maar uit de kerkelijke registers valt niet af te leiden uit welke bron het eigen bezit afkomstig is.

De eerste tak van de familie begint in de derde generatie met de haard van Arnoldus Kuijlaars en Maria Catharina Bots. Over de familie Bots is al veel gepubliceerd en op internet is er aandacht aan gegeven. De vader van Maria moet in het lokale bestuur een soort schout geweest zijn in de Franse tijd. Arnoldus Kuijlaars heeft zijn bruid in Westerhoven gevonden en is na de geboorte van het vierde kind ook met zijn gezin naar Westerhoven verhuisd.

Westerhoven moet in die tijd tamelijk klein geweest zijn. In 1843 werd in augustus pas het zevende kind aangegeven bij de burgerlijke stand. In een jaar vonden we totaal vijf huwelijken waarvan drie uit een gezin.

De volgende generaties blijven lang geconcentreerd binnen de huidige gemeente Bergeijk. Hoe dit boerenland toen uitzag is nu nog moeilijk voor te stellen. Historische kaarten en het besef dat ook deze streek in de Franse tijd heeft geleden onder armoede en soms oorlogshandelingen kunnen  ons het leven rondom een Haard herkenbaar maken.

In de loop van de negentiende eeuw zie je onder deze nakomelingen steeds meer randberoepen ontstaan rondom de landbouwers: timmermannen, smeden en minder geschoolde arbeidskrachten. Opvallend is de opkomst van de koopmannen, een eerzame naam voor de handelaars, die niet van productie, maar van handel moeten leven. Wij noemen dit nu middenstand.  In deze lijst missen we nog vaak beroepsopgaven, doordat er niet naar gevraagd werd bij het opstellen van akten.Toch zijn in onze aantekeningen soms wel beroepen genoemd van aanwezige getuigen, die een beeld geven van die tijd.

Het onderzoek in de archieven van Eindhoven is nog gaande. Vooral de levensloop van de meisjes uit een gezin is moeilijker te vinden. De vele kloosterlingen aan het eind van de eeuw  zijn niet gemakkelijk terug te vinden in de gewone burgerlijke stand. Een onduidelijkheid is ontdekt in de 5^e generatie rond het huwelijk van Hendrika Kuijlaars met Peter van Nunen. Hoe oud was de bruid? Had ze een jonger zusje met dezelfde voornaam?

Van Martinus Kuijlaars uit 1804, de kleinzoon van Jacobus Kuijlaars uit Arendonk, konden we niets meer terugvinden in het archief van Eindhoven. In 2001 troffen we in Udenhout op internet een Kuijlaars aan in de burgerlijke stand zonder geboorteakte maar wel met huwelijk en kinderen. Later konden we de huwelijksakte zelf inzien, waarbij zijn identiteit klopte met zijn geboorteakte van 1804. Ook kregen we nadere informatie over deze boerenzoon in Udenhout en de verwantschap met de molenaar in Loon op Zand rond 1900.

Uit deze nieuwe ontdekking bleef het algemene beeld overeind, dat de nakomelingen van Jacobus Cuylits in de 19^e eeuw lang trouw is gebleven aan de geboortestreek en het agrarische beroep. De verspreiding door verhuizing over de rest van Nederland is tot aan het eind van de 19^e eeuw nog maar twee keer ontdekt vanuit Udenhout (dit bericht moet nog in archiefakten opgezocht worden). Verhuizingen buiten de streek kunnen pas aan het licht komen door onderzoek elders en/of door familieberichten vanuit de omgeving van Eindhoven zelf. Deze berichten zijn heel welkom want het kost veel tijd om alle plaatselijke archieven van Nederland af te reizen.

Aanvullingen en correcties voor de bijgevoegde lijst van Jacobus’ nakomelingen kunnen schriftelijk per post, per fax of per E-mail worden doorgegeven met zo volledig mogelijke gegevens van namen, plaats, tijd en beroep voor geboorte, huwelijk en overlijden. Maar ook minder volledige aanvullingen en suggesties zijn welkom. De afstammingslijst van Jacobus uit Arendonk  in deel 7 van DE HAARD kan als herziene druk telkens aangepast worden nadat uit de archieven de bron van de aanvullingen is overgenomen. Ook de tekst kan aangepast worden of als een eigen nieuw deel worden gepubliceerd in de HAARD op naam van de schrijver. We hebben al een krantenuitknipsel ontvangen van de Kempener Koerier van 1993 dat aansluit bij een brief van J.A.Kuijlaars te Roermond uit 1952.

Bijdragen en reacties: tel. 0180-514078; of: cees@kuijlaars.com.

Cees en Han Kuijlaars,14 november 2002